Czym są emisje GHG i dlaczego są ważne w raporcie ESG?
GHG (Greenhouse Gases — gazy cieplarniane) to gazy odpowiedzialne za efekt cieplarniany. W kontekście raportowania ESG najważniejszy jest dwutlenek węgla (CO₂), ale standard GHG Protocol uwzględnia też metan (CH₄), podtlenek azotu (N₂O), fluorowane gazy przemysłowe (F-gazy) i inne, przeliczane na ekwiwalent CO₂ (CO₂e).
Wymogi VSME Moduł A wymagają ujawnienia emisji Scope 1 i Scope 2 lub wyjaśnienia, dlaczego firma nie jest w stanie ich obliczyć. Choć VSME dopuszcza brak danych w pierwszym roku raportowania, banki i kontrahenci oczekują coraz częściej konkretnych liczb.
Trzy zakresy emisji (Scopes) — definicje
| Zakres | Definicja | Przykłady |
|---|---|---|
| Scope 1 | Emisje bezpośrednie z własnych źródeł spalania | Kotłownia gazowa, flota firmowa, agregaty prądotwórcze |
| Scope 2 | Emisje pośrednie z zakupionej energii elektrycznej i cieplnej | Prąd z sieci, ciepło z miejskiej sieci ciepłowniczej |
| Scope 3 | Wszystkie pozostałe emisje pośrednie w łańcuchu wartości | Dojazdy pracowników, podróże służbowe, surowce, odpady |
Wskaźniki emisyjności — dane KOBiZE 2024
Polska instytucja odpowiedzialna za wskaźniki emisyjności to KOBiZE (Krajowy Ośrodek Bilansowania i Zarządzania Emisjami). Poniżej aktualne wskaźniki na rok 2023/2024:
| Nośnik energii | Wskaźnik emisji | Jednostka | Źródło |
|---|---|---|---|
| Energia elektryczna z sieci (PL) | 0,715 | kgCO₂e/kWh | KOBiZE 2024 |
| Gaz ziemny (GZ-50) | 2,034 | kgCO₂/m³ | KOBiZE 2024 |
| Olej napędowy (diesel) | 2,680 | kgCO₂/litr | KOBiZE 2024 |
| Benzyna | 2,310 | kgCO₂/litr | KOBiZE 2024 |
| LPG (autogaz) | 1,630 | kgCO₂/litr | KOBiZE 2024 |
| Olej opałowy lekki | 2,680 | kgCO₂/litr | KOBiZE 2024 |
| Węgiel kamienny | 2,295 | kgCO₂/kg | KOBiZE 2024 |
| Ciepło z sieci miejskiej | 0,300 | kgCO₂/kWh | szacunek średni PL |
Przykład obliczenia — małe przedsiębiorstwo produkcyjne
Przyjmijmy fikcyjną firmę „Meblotex Sp. z o.o." z Łodzi, 45 pracowników, produkcja mebli. Dane za rok 2024:
Scope 1 — emisje bezpośrednie
- Kotłownia gazowa: 48 000 m³ gazu ziemnego rocznie
- Flota firmowa (5 vanów diesel): 28 000 litrów oleju napędowego rocznie
- Agregat spalinowy (awaryjny, 10 litrów/h × 20h/rok): 200 litrów diesla
Obliczenia Scope 1:
- Gaz: 48 000 m³ × 2,034 kgCO₂/m³ = 97,6 tCO₂
- Fleet diesel: 28 000 l × 2,680 kgCO₂/l = 75,0 tCO₂
- Agregat: 200 l × 2,680 kgCO₂/l = 0,5 tCO₂
- Suma Scope 1: 173,1 tCO₂e
Scope 2 — emisje z zakupionej energii
- Energia elektryczna: 320 000 kWh/rok (odczyt z rachunków)
- Ciepło z sieci miejskiej: 180 MWh/rok (umowa z MPEC)
Obliczenia Scope 2 (metoda location-based):
- Prąd: 320 000 kWh × 0,715 kgCO₂e/kWh = 228,8 tCO₂e
- Ciepło: 180 000 kWh × 0,300 kgCO₂e/kWh = 54,0 tCO₂e
- Suma Scope 2: 282,8 tCO₂e
Metoda location-based vs market-based dla Scope 2
Istnieją dwa dopuszczalne podejścia do obliczania Scope 2:
- Location-based: Używa krajowego wskaźnika emisyjności sieci (0,715 kgCO₂e/kWh dla Polski). Prostsze, zalecane dla MŚP.
- Market-based: Uwzględnia certyfikaty GO (Gwarancje Pochodzenia) zakupionego prądu z OZE. Jeśli firma kupuje energię ze sprawdzonego źródła odnawialnego z certyfikatem, emisje Scope 2 mogą wynosić 0.
Praktyczne wskazówki — skąd zbierać dane?
- Rachunki za gaz: Suma zużycia w m³ z 12 faktur (rok kalendarzowy). Uwaga: jeśli faktury są w kWh, przelicz: 1 m³ gazu GZ-50 = 10,5 kWh.
- Rachunki za prąd: Suma kWh z faktur od dostawcy energii. Przy kilku licznikach — suma wszystkich.
- Paliwo do floty: Karty paliwowe (np. DKV, Orlen Flota) generują raporty w litrach. Brak kart — szacunek ze spalania × km przejechane (z GPS lub ewidencji).
- Ciepło miejskie: Faktura od MPEC/SPEC w GJ — przelicz: 1 GJ = 277,8 kWh.
Zbieranie danych do obliczenia emisji GHG nie wymaga specjalistycznego oprogramowania — wystarczy arkusz kalkulacyjny i komplet faktur za ostatni rok obrotowy.
Częste błędy przy obliczaniu emisji
- Używanie wskaźników emisyjności z innych krajów (wskaźnik dla Polski jest wyższy niż dla Niemiec czy Francji)
- Pominięcie emisji z wynajmowanych powierzchni biurowych (jeśli firma płaci rachunki za energię — należy je uwzględnić)
- Liczenie paliwa tankowanego przez prywatne pojazdy pracowników używane do celów służbowych jako Scope 1 zamiast Scope 3
- Brak przeliczenia jednostek (m³ gazu na kgCO₂, GJ ciepła na kgCO₂)